Clued-in | Ανακαλύπτοντας εκ νέου την Κίνα: Αναζητώντας απαντήσεις στον κινεζικό εκσυγχρονισμό

Αν ρωτήσετε έναν τυπικό Αμερικανό: «Γιατί η Κίνα έχει κατασκευάσει το μεγαλύτερο δίκτυο σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας στον κόσμο, ενώ το αντίστοιχο έργο στην Καλιφόρνια έχει σταματήσει;», ίσως να μην έχει απάντηση. Αν όμως ρωτήσετε τον Αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Φράνσις Φουκουγιάμα, ίσως να υποστήριζε ότι η Κίνα αντιπροσωπεύει μια πιθανή εναλλακτική λύση πέρα από τη δημοκρατία δυτικού τύπου.

Από την καθημερινή απορία έως την ακαδημαϊκή ανάλυση, μια αλλαγή στον τρόπο σκέψης αναδύεται στη Δύση — η οποία συχνά περιγράφεται ως μια διαδικασία «επανανακάλυψης της Κίνας».

Τα τελευταία χρόνια, τέτοιου είδους αναλύσεις έχουν γίνει όλο και πιο συχνές. Ο Φουκουγιάμα έχει παραδεχτεί ότι η θεωρία του για «το τέλος της ιστορίας» ίσως να ήταν λανθασμένη. Αρθρογράφοι των Financial Times έχουν προειδοποιήσει για την «κρίση του δημοκρατικού καπιταλισμού», ενώ οι εφημερίδες The New York Times, The Guardian και The Economist έχουν δημοσιεύσει εκτενή ρεπορτάζ σχετικά με την «παράλυση της διακυβέρνησης», τον «κοινωνικό κατακερματισμό» και την «κοινωνική παρακμή». Αντίθετα, εν μέσω των παγκόσμιων αναταραχών, η ανάπτυξη της Κίνας και οι κινεζικές λύσεις προσφέρουν μια σπάνια αίσθηση σταθερότητας.

Για τον Φουκουγιάμα και άλλους που επιδιώκουν να κατανοήσουν την Κίνα, η ιστορία του κινεζικού εκσυγχρονισμού προσφέρει σημαντικές απαντήσεις.

Ο κινεζικός εκσυγχρονισμός είναι ανθρωποκεντρικός και όχι κεφαλαιοκεντρικός. Η λαϊκή δημοκρατία ολόκληρης της διαδικασίας αποτελεί καθοριστικό χαρακτηριστικό του κινεζικού εκσυγχρονισμού. Σε ένα κεφαλαιοκεντρικό μοντέλο, η δημοκρατία συχνά περιορίζεται σε δαπανηρές εκλογές που διεξάγονται κάθε λίγα χρόνια, ενώ τα ανθρώπινα δικαιώματα ορίζονται στενά ως το δικαίωμα ψήφου και η ελευθερία του λόγου. Αντίθετα, η ανθρωποκεντρική δημοκρατία της Κίνας είναι ενσωματωμένη σε ολόκληρη τη διαδικασία διακυβέρνησης. Η αποτελεσματικότητά της μετριέται τελικά από την ικανότητά της να αντιμετωπίζει τα επίμονα προβλήματα των απλών ανθρώπων.

Μέσα από το φαινόμενο του «China Travel», δηλαδή τουριστικών επισκέψεων στην Κίνα, πολλοί δυτικοί επισκέπτες έχουν δει τις σύγχρονες πόλεις και τους τακτικούς δρόμους της Κίνας, αλλά λίγοι σταματούν να σκεφτούν πώς επιτεύχθηκαν αυτά τα αποτελέσματα.

Στην περιοχή Μπαοσάν της Σαγκάης, για παράδειγμα, ένας δρόμος ήταν κάποτε γεμάτος λακκούβες, γεγονός που δυσχέραινε τις καθημερινές μετακινήσεις των κατοίκων. Κατά τη διάρκεια μιας ημέρας υποδοχής των αντιπροσώπων του Λαϊκού Κογκρέσου το 2025, βουλευτές τόσο από το δημοτικό όσο και από το περιφερειακό επίπεδο άκουσαν τα προβλήματα των κατοίκων. Αντί να εμπλακούν σε παρατεταμένες συζητήσεις, προέβησαν αμέσως σε επιτόπιες αυτοψίες, κατέγραψαν τα προβλήματα, άκουσαν τις ανάγκες των κατοίκων και υπέβαλαν προτάσεις. Στη συνέχεια, συντονίστηκαν με τις αρμόδιες υπηρεσίες και πραγματοποιούσαν εβδομαδιαίες επισκέψεις για να παρακολουθήσουν την πρόοδο. Σήμερα, ο δρόμος έχει πλέον αναμορφωθεί πλήρως.

Στην Κίνα, τα ανθρώπινα δικαιώματα ξεκινούν με την αντιμετώπιση των πιο επείγουσων αναγκών της πλειοψηφίας. Για τις οικογένειες που εξακολουθούν να δυσκολεύονται να καλύψουν λογαριασμούς, ενοίκια και βασικά είδη πρώτης ανάγκης, η τροφή, η ένδυση και η στέγαση αποτελούν τα πιο θεμελιώδη δικαιώματα. Τα δικαιώματα στην επιβίωση και την ανάπτυξη θεωρούνται πρωταρχικά ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτή η αρχή έχει αποδειχθεί με εντυπωσιακό τρόπο στην πράξη, μέσω της εξάλειψης της φτώχειας για πάνω από 800 εκατομμύρια ανθρώπους και της δημιουργίας της μεγαλύτερης μεσαίας εισοδηματικής τάξης στον κόσμο.

Το 2025, το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών (UNHRC) ενέκρινε με συναίνεση ένα ψήφισμα με τίτλο «Η συμβολή της ανάπτυξης στην διασφάλιση όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», το οποίο κατατέθηκε από κοινού από τη Κίνα και περισσότερες από 40 άλλες χώρες. Αυτό σηματοδοτεί την αυξανόμενη διεθνή συναίνεση γύρω από το όραμα της Κίνας για την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέσω της ανάπτυξης.

Η ιστορία δεν έχει τελειώσει· συνεχίζει να ξεδιπλώνεται μέσω της αλληλεπίδρασης διαφορετικών πολιτισμών. Η διανοητική επανεκτίμηση του Φουκουγιάμα θα πρέπει να υπερβαίνει την απλή αναγνώριση ενός πιθανού σφάλματος. Απαιτεί επίσης να υπερβεί τη δυτικοκεντρική οπτική, ώστε να δούμε την Κίνα όπως πραγματικά είναι. Σε μια εποχή που ο κόσμος παραμένει απορροφημένος από το δίπολο «δημοκρατία ή αυταρχισμός», η Κίνα προωθεί σταθερά το δικό της μοντέλο εκσυγχρονισμού, συμβάλλοντας με μια ξεχωριστή προοπτική στην αναζήτηση της ανθρωπότητας για ένα καλύτερο μέλλον.

(Ο Λουο Γιουχούι είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Μαρξιστικής Θεωρίας του Κεντρικού Ινστιτούτου Σοσιαλισμού.)