Οικονομική Aνάλυση: Έχει εξαφανιστεί το «δημογραφικό μέρισμα» της Κίνας;

Εικονογράφηση: Xia Qing/Global Times

Καθώς εμφανίζονται νέες αλλαγές στην ηλικιακή δομή του πληθυσμού της Κίνας, ορισμένοι δυτικοί σχολιαστές υποστηρίζουν ότι η μελλοντική ανάπτυξη της Κίνας θα χάσει τη «δημογραφική της δυναμική». Τέτοιοι ισχυρισμοί περί «απώλειας δημογραφικής δυναμικής» όχι μόνο αγνοούν τους βασικούς νόμους της δημογραφικής ανάπτυξης, αλλά αντικατοπτρίζουν επίσης μια παρερμηνεία και εσφαλμένη εκτίμηση της βαθύτερης λογικής πίσω από την ανάπτυξη υψηλής ποιότητας του πληθυσμού της Κίνας.

Τα δημογραφικά ζητήματα δεν αποτελούν ένα απλό δίλημμα του τύπου «είτε-ή», όπως λέει η αντίληψη «λιγότερος πληθυσμός σημαίνει βραδύτερη ανάπτυξη, περισσότεροι ηλικιωμένοι σημαίνει βαρύτερο φορτίο». Σύμφωνα με την οικονομική θεωρία, η εργασία ως συντελεστής παραγωγής επηρεάζει την οικονομική ανάπτυξη τόσο μέσω της ποσότητας όσο και μέσω της ποιότητάς της. Κατά τη διάρκεια μιας περιόδου δημογραφικής μετάβασης, ακόμη και αν η αύξηση του εργατικού δυναμικού επιβραδύνεται ή μειώνεται, η συνεχής άνοδος του μορφωτικού επιπέδου σημαίνει ότι η προσφορά αποτελεσματικής εργασίας μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται, επιτρέποντας στο δημογραφικό μέρισμα να συνεχίσει να απελευθερώνεται. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα έτη εκπαίδευσης των συνταξιούχων περίπου 60 ετών στην Κίνα είναι κατά μέσο όρο επτά έως οκτώ έτη, ενώ τα μέση έτη εκπαίδευσης των νέων που εισέρχονται τελευταία στην αγορά εργασίας έχουν φτάσει τα 14 έτη. Αυτό σημαίνει ότι η αύξηση της αποτελεσματικής εργασίας που προκύπτει από τους νέους εργαζόμενους υπερβαίνει κατά πολύ τη μείωση που προκαλείται από τις συνταξιοδοτήσεις, με αποτέλεσμα τη συνολική καθαρή αύξηση της αποτελεσματικής εργασίας.

Η Κίνα βρίσκεται τώρα σε μια μετάβαση από το «δημογραφικό μέρισμα» στο «μέρισμα ταλέντων». Ο εκσυγχρονισμός της Κίνας είναι εκσυγχρονισμός σε κλίμακα τεράστιου πληθυσμού. Ο τεράστιος πληθυσμός της χώρας και η άφθονη προσφορά εργατικού δυναμικού συνεχίζουν να παρέχουν περιθώρια για την απελευθέρωση ποσοτικών δημογραφικών μερισμάτων. Μέχρι το τέλος του 2025, ο συνολικός πληθυσμός της Κίνας παρέμεινε σε ένα τεράστιο επίπεδο 1,405 δισεκατομμυρίων, με 851 εκατομμύρια άτομα σε ηλικία εργασίας (16-59). Η κλίμακα του εργατικού δυναμικού της υπερβαίνει το συνολικό εργατικό δυναμικό των μεγάλων ανεπτυγμένων οικονομιών της Ευρώπης και των ΗΠΑ, κατατάσσοντας την Κίνα μεταξύ των μεγαλύτερων στον κόσμο και λειτουργώντας ως ισχυρή βάση για οικονομική ανάπτυξη υψηλής ποιότητας. Την ίδια στιγμή, η ευρεία εγχώρια αγορά που δημιουργείται από έναν τόσο μεγάλο πληθυσμό, καθώς και ένα ολοκληρωμένο σύστημα βιομηχανικής υποστήριξης και εκτεταμένοι ανθρώπινοι πόροι, παραμένουν βασικοί πυλώνες που επιτρέπουν στην οικονομία να αντέχει σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς και να διατηρεί σταθερή ανάπτυξη.

Καθώς η συνολική ποιότητα του πληθυσμού συνεχίζει να βελτιώνεται, το πλεονέκτημα της Κίνας σε ανθρώπινο δυναμικό υψηλής ειδίκευσης γίνεται όλο και πιο εμφανές. Το συνολικό ποσοστό εγγραφών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση σε εθνικό επίπεδο έχει αυξηθεί σε πάνω από 60 τοις εκατό, και ο μέσος όρος ετών φοίτησης μεταξύ του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας έχει φτάσει τα 11,3 έτη, που ισοδυναμεί με το επίπεδο του δεύτερου έτους πανεπιστημίου. Πάνω από το 60 τοις εκατό των νεοεισερχόμενων εργαζομένων έχουν λάβει ανώτατη εκπαίδευση. Ο συνολικός αριθμός ατόμων με τριτοβάθμια εκπαίδευση έχει ξεπεράσει τα 250 εκατομμύρια, ο μεγαλύτερος στον κόσμο, και συνεχίζει να αυξάνεται κατά περισσότερα από 10 εκατομμύρια κάθε χρόνο. Ταυτόχρονα, αναδύεται ένα αυξανόμενο εργατικό δυναμικό από υψηλά ειδικευμένους, διεπιστημονικούς επαγγελματίες για να υποστηρίξει την ανάπτυξη νέων ποιοτικών παραγωγικών δυνάμεων. Η Κίνα διαθέτει πλέον το μεγαλύτερο δυναμικό προσωπικού έρευνας και ανάπτυξης στον κόσμο. Από τους εργάτες στο κλάδο της βιομηχανίας που οδηγούν την αναβάθμιση της μεταποίησης έως τους επιστήμονες που επιτυγχάνουν σημαντικές καινοτομίες σε βασικές τεχνολογίες, η διευρυνόμενη βάση ταλέντων εισάγει συνεχώς ενδογενή δυναμική στην υψηλής ποιότητας ανάπτυξη της Κίνας.

Το τεράστιο δυναμικό της «ασημένιας οικονομίας» που ενσωματώνεται στη διαδικασία της γήρανσης του πληθυσμού αποτελεί επίσης μια νέα πηγή δημογραφικής δυναμικής. Μέχρι το τέλος του 2025, μεταξύ του πληθυσμού της Κίνας ηλικίας 60 ετών και άνω, τα άτομα ηλικίας 60-69 ετών —γενικά υγιείς και σχετικά νέοι ηλικιωμένοι— αντιπροσώπευαν περισσότερο από το 55%, δηλαδή συνολικά πάνω από 150 εκατομμύρια άτομα. Αυτή η ομάδα, που χαρακτηρίζεται από καλή υγεία, επαγγελματικές δεξιότητες, πλούσια εμπειρία και ισχυρή προθυμία συμμετοχής σε κοινωνικές δραστηριότητες, αποτελεί σημαντικό συμπλήρωμα του ανθρώπινου δυναμικού της Κίνας, με σημαντικές δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης. Παράλληλα, καθώς τα εισοδήματα και οι καταναλωτικές απαιτήσεις των ηλικιωμένων συνεχίζουν να αυξάνονται, η «ασημένια οικονομία» έχει αναδειχθεί σε νέο κινητήρα ανάπτυξης, καλύπτοντας τομείς όπως η υγειονομική περίθαλψη των ηλικιωμένων, ο πολιτιστικός τουρισμός, οι τεχνολογίες φιλικές προς τους ηλικιωμένους, οι έξυπνες υπηρεσίες φροντίδας ηλικιωμένων, τα κατάλληλα περιβάλλοντα διαβίωσης και οι υπηρεσίες προσαρμοσμένες στις ανάγκες των ηλικιωμένων.

Το αν η δημογραφική δυναμική μιας χώρας μπορεί να στηρίξει τον εκσυγχρονισμό της εξαρτάται τελικά από το αν μπορεί να ακολουθήσει τους νόμους της δημογραφικής εξέλιξης και να ενεργοποιήσει τις δημογραφικές ευκαιρίες μέσω συστηματικών θεσμικών ρυθμίσεων, μετατρέποντάς τες σε δημογραφικά μερίσματα και επιτυγχάνοντας την εναρμόνιση μεταξύ υψηλής ποιότητας ανάπτυξης του πληθυσμού και υψηλής ποιότητας ανάπτυξης της οικονομίας και της κοινωνίας. Οι δημογραφικές πολιτικές της Κίνας δεν βασίστηκαν ποτέ σε άκαμπτα ή μονοδιάστατα μέτρα. Αντίθετα, αποτελούν έναν συστηματικό θεσμικό σχεδιασμό που προσαρμόζεται στη δημογραφική μετάβαση, εξισορροπώντας παράλληλα τις άμεσες ανάγκες με τους μακροπρόθεσμους στόχους. Αυτό αντικατοπτρίζει μια επιστημονική προσέγγιση στη σύγχρονη διακυβέρνηση του πληθυσμού.

Η περίοδος του 15ου Πενταετούς Σχεδίου θα σηματοδοτήσει ένα βαθύτερο στάδιο της δημογραφικής μετάβασης της Κίνας. Μια σειρά πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στην προώθηση της υψηλής ποιότητας ανάπτυξης του πληθυσμού δεν αποτελούν μόνο προληπτικές απαντήσεις στις διαρθρωτικές δημογραφικές αλλαγές, αλλά και στρατηγικές ρυθμίσεις που έχουν σχεδιαστεί για να καλλιεργήσουν νέα αναπτυξιακά πλεονεκτήματα και να εξασφαλίσουν πρωτοβουλίες στον μελλοντικό διεθνή ανταγωνισμό. Όπως έχουν παρατηρήσει τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, η συστηματική προσέγγιση της Κίνας για την αντιμετώπιση της πληθυσμιακής μετάβασης καταδεικνύει τη διορατικότητα και τη σοφία διακυβέρνησης μιας ώριμης μεγάλης χώρας.

Αντιμέτωπη με τις παγκόσμιες προκλήσεις της χαμηλής γονιμότητας και της γήρανσης του πληθυσμού, η Κίνα παραμένει προσηλωμένη στην παροχή βεβαιότητας για την παγκόσμια ανάπτυξη μέσω της δικής της ανάπτυξης υψηλής ποιότητας. Σε αντίθεση με ορισμένες χώρες που βασίζονται σε βραχυπρόθεσμες πολιτικές τόνωσης για να αντιμετωπίσουν τη δημογραφική μετάβαση, η Κίνα ακολουθεί μια πορεία ανάπτυξης υψηλής ποιότητας του πληθυσμού με επίκεντρο την ενίσχυση του ανθρώπινου κεφαλαίου, με στόχο τη δημιουργία ενός σύγχρονου εργατικού δυναμικού που χαρακτηρίζεται από ισχυρές ικανότητες, επαρκή κλίμακα, βελτιστοποιημένη δομή και ισορροπημένη κατανομή.

Ανταποκρινόμενη ενεργά στη γήρανση του πληθυσμού, απελευθερώνοντας την καινοτόμο δυναμική των ταλέντων και καλλιεργώντας νέες μορφές δημογραφικού μερίσματος, η Κίνα όχι μόνο ενισχύει τα θεμέλια του εκσυγχρονισμού της, αλλά προσφέρει επίσης νέες ιδέες και κατευθύνσεις για άλλες χώρες που αντιμετωπίζουν δημογραφικές μεταβάσεις.

(Το άρθρο είναι μετάφραση από την εφημερίδα Global Times)